Carpan KHALIL SATTA ÈLMAN*
SAONGGUNA tadha’ se bakal adaddiyagi pangalebur dhalem ajalannagi careta neko. Careta pandha’ neko coma jajarba’an dhari baramma kajembaran ban kabunga’anna bula bisa apolong otaba sampe’ bisa ngaandhi’ dika, maske dika kabilang padha sareng lalake’ se laen.
Padhana, e dhimma dika paggun andhi’ kakorangan ban kalebbiyan bang-sebang kalaban se laen. Tape, anape naleka nyakse’e mesem balibis se eoker bibirra dika, bula apangrasa nemmo pangaoban paleng assre, kennengngan se agiba cellep ka talampo’anna ate.
Rassana e bakto ganeko keya bula akaton ta’ toman tao ka se anyama kaseddhiyan, ta’ toman arassae ka se anyama kanespa’an.
Poko’ dika tao, kanyamanan, kaassreyan, kabunga’an, banne gun ekarassa naleka atemmona dhuwa’ mata, otaba gampangnga dhalem settong papanggiyanna bula ban dika.
Namong, e bakto bula jau dhari dika. Nape pole naleka ju-kajuwan e taneyan pon kobasa nyepta jang-bajangan. Malem nyama laenna. Bula ta’ kobasa namba’ ban nanggung rassa kakerrongan se nyeddhek ka dhadha, pekker, ban ate bula.
Maskeya pon buru atemmo samennet se tapongkor, pangrasa thakthogga jarum jam se nalpe’ e geddhung ekaedhing sowarana dika.
Nape pole dila enga’ dha’ ka oca’ se ngalancar dhari bibir morka’na dika naleka are se ondhung ka bara’ abarna mera: le’, dila bula ngabas dika, arassa mabar tombu e mata.
Dhu, Ka’ Halem, rassana salambar sorat kabar neko katon ta’ cokop mowa’ okara-okara taresna bula saompama ecareta’agi sakbbiyanna baramma bungana bula ngaandhi’ dika. Mon enga’ baramma ngembangnga cator se epamalathe, cator se sampe’ ngembang mempe.
Rassana dhari bula buru bisa mella’ nengale mataare se epalowa pajjar, sampe’ sanonto pon nengale are se mendhar para’ gaggar, ta’ nemmo songay paleng jenneng, kolam paleng benneng se bisa nyaenge socana dika. Se e dhalem kabennenganna bula manggi’i taresna alangngoy sabungana.
Sabban ngadhebbi kaseppeyan marga jau dhari dika, robana ngaton e adha’na mata. Saengga agabay bula terros enga’ dha’ ka pan-barampan okara se nyoleng dhari bibir pangestona dika. Se e dhimma dika ngajak odhi’ apolong, kantos aroma settong.
***
Lakar tadha’ se lebbi kalem dhari sowarana reng bine’, nape pole teppa’ sambi ngen-ngangen campor mesem dhalem kaseppeyan se kacepta dhari kasemsem. Enggi padha ban oca’ se kalowar dhari bibirra babine’ ganeko keya ka kakasena, Halem.
Ajarba’agi pan-barampan kabunga’an se ekarassa e bakto bisa padha rop-orop kerrong. Namong, tokoh reng bine’ ganeko ta’ endha’ nyamana esebbuddagi dhalem careta pandha’ neko. Tape ta’ usa kabater, careta neko bakal terros ajalan padha ban careta-careta pandha’ laenna.
Tadha’ angen sale’bung se aganggu sonar bulan pornama ajilat dhaun-dhaun. Teppa’ monyena jangrek se badha e pangeteggan ce’ jauna, katon nyoleng nyareng e gendhang kopengnga.
Anglebadi natthangnga salambar candhila pangkengnga. Reng bine’ ganeko narema sarangkang okara sokma. Enggi, okara ganeko pangrasana kacepta dhari sokma se tasanggerra’ taresna.
”Ma’ buruwanna empeyan ngerem pessen tengnga malem nga’ neka, Ka’? Ja’ buru sanapa are se atemmo. Napa empeyan pon ta’ sanggup parana nanggung kerrong se tamba are tamba kamarong?” Oca’ se ngalancar dhari bibir babine’ ganeko ebarengnge sagaris mesem bulan tanggal towa.
Pangaterrona malem duli lekkas nyellem. Padhana jarum jam se arangka’ e geddhung, terro duli berka’ nojju konco’na malem.
***
Agante angen. Agante bakto. Tape ta’ agante careta.
E Palabbuwan Talango. Sorop are, langnge’ ponca bara’ padhana etompae mera kasomba. Daddali-daddali eabassagi gi’ ta’ kepak se ngabber ka lao’ ka dhaja. Reng bine’ ganeko toju’ e paddu teppa’ e penggir palabbuwan.
Ban e gadhinto lakar badha settong kennengngan se elekkonge tombuna kembang mabar kalaban malathe. Ta’ tao molae bila taman kene’ ganeko badha. Tape se noles careta pandha’ neko pon nengale ra-kera taon 1970-an teppa’na nyabbrang palabbuwan.
Reng bine’ ganeko apajung pangrep, saengga panassa are akaton cellep. Eabassagi sampan-tongkang se ka bara’ ka temor mowa’ reng-orang. Me’ pola Halem badha e antarana, kalaban pangarep lebbi dullu ngabas mesemma sabellun dhapa’ ka adha’anna.
Namong tombu keya rassa kabater dhalem atena, tako’ Halem kadhatengngan mosiba dhalem parjalananna. Taresna lakar kobasa nyepta macem barna ka longkangnga dhadha. Rassa emba, rassa bunga tadha’ batessa, ban rassa-rassa ta’ kodu bula sebbut sakabbiyanna dhalem careta pandha’ neko.
”Le’, pon abit dika se ngantos?” sabaris sowara mabanas kacengngengngan reng bine’ ganeko.
”Enten, Ka’. Ta’ kose abit se ngantos. Buru dhateng keya,” jawabba samarena atole sambi ngabassagi lalake’ se eantos dhateng dhari budhiyanna.
”Gappora teppa’na pasaran sanonto, pendha robuk se lebada. Sambi e Gerse’ Pote sampanna gun settong se ajalan, daddi bak abit se ngantos keya,” sambi nyare kennengngan toju’ se nyaman e seddhi’ babine’na.
”Enggi, ta’ anape, Ka’. Poko’ dhapa’ kalaban salamet gallu.”
Are sajan mandhap. Sonar koneng konye’ se kagambar e aros-omba’ palabbuwan sajan agarinap. Monggu sapasang kakase ganeko keya, katon sanaleka ngaolle kaseppeyan se nyagara. Tadha’ oca’ se ngalto’ dhari dhuwa’ panambuna okara. Padha bingong. Ba’ oca’ se baramma kerana nyaman daddi pamokka’ peyatoran se ngara ka taresna.
Kadhang lakar barinto, teppa’na apesa, padha badha e kennengngan se banget jauna; bibir, pekkeran, ate, katon ta’ bisa ambu se acaca. Ce’ caremena nyator kerrongnga. Monggu tokang toles, bisa daddi ratosan kantos aebuwan sanja’.
Tape mon padha badha e adha’an, akaton aba’ daddi oreng bui ta’ bisa makalowar sowara. Jugan monggu se noles, dalubangnga asebbit, ban bulpenna tompol-potong sanaleka. Enggi nape se ekacaca’a ban se etolesa, mon pon badha e adha’na mata.
”Saongguna bula andhi’ rassa ta’ nyaman se madhapa’a dha’ dika, nape se ekarassa bula sanonto, Le’,” sowara se mapecca kaseppeyan, ”tape baramma’a pole, aneko lakar kodu dhapa’ ka dika, ban neko bagiyan dhari jalan odhi’na bula ban dika ka pagi’.”
”Saompama lakar kodu ban wajib epadhapa’, ta’ anape, padhapa’, Ka’. Nape pole dhaggi’ daddi coba e budhi are ka odhi’na bula ban dika.”
”Bula enga’ dha’ pessenna ramana dika ka bula sabellunna nyergu’ nyaba dhi-budhina. Ramana dika atotoran ja’ e budhi are polo neko–Poterran– majuna makala tha-kottha, reng-oreng andhi’ mobil bang-sebang, sampe’ sapedha motor ce’ rangrangnga se andhi’.
Totorra ramana pole, mon pas gi’ ngangguy tongkang otaba sampan, katon ngantri-na ce’ lanjangnga ban agiba reng-oreng apangrasa sompek ben samacemma.
Melana dhari ganeko, salaenna bula epakon ajaga dika dhalem odhi’ kalaban taronggu, ramana dika nyaba’ pangarebban, e budhi are bula bisa agabay galadhak se nyambung antarana Palabbuwan Talango kalaban Kaliyanget.”
Tadha’ galudhuk nape pole parang ngacenthar. Tape dhalem atena se kadhuwa padhana narema rassa barra’ se banget raja. Ta’ berra’a baramma mon pas teppa’na nyaman along-polong ban pon para’ dhapa’ ka bakto aroma settong, otaba akabina, bakal apesa. Maske pon paggun abali rassa akaton baramma.
”Lakar ce’ berra’na, Ka’. Ta’ atemmo ban dika dhalem bakto saare-dhuware bai katon ce’ kaseksana, nape pole sampe’ apesa kalaban bakto se ta’ nanto bila dika bakal abali. Tape pon baramma’a pole. Mon ganeko lakar peleyanna dika ban agiba kabunga’an e pagi’na ka odhi’na bula ban dika, ta’ anape. Eadhebbina’a maske berra’ ate.”
”Bula ce’ bungana, dika ngarte ka kabadha’an. Pangarep bula, ja’ sampe’ dika matombu kamangmangan ban kakabateran dhalem dhadhana. E tana manca bula paggun ajaga taresnana dika, ban tadha’ pamoleyan laen se ekapangara, salaen reba’anna dika.”
Dhupasang mata saleng pandeng. Saleng ngaddu kabennengan. Are se sajan mendhar e bara’, sanaleka ngonjang angen santa’ se kobasa nyepta omba’ raja. Nambu bibir palabbuwan se taggerra dhapa’ ka dhadhana se kadhuwa.
”Saporana gi, Le’, bula ta’ andhi’ bakto bannya’. Are pon para’ compedda. Tako’ ta’ kacapo’ ka sampan e Gerse’ Pote. Ban insyaallah dhaggi’ malem keya bula se mangkada. Paraja ate dika gi.”
”Ba, ma’ pon dhaggi’ keya, Ka’? Along-polong katon gi’ apangarasa korang bula.”
”Pongpong nemmo tompangan, Le’, dhari tang kanca. Padha tojjuwan Jugja.”
Akaton korang samporna dila dhalem careta pandha’ badha se bakal apesa pas ta’ adina tandha pangesto dha’ sala-settongnga, kaangguy sakadar nanemang kerrongnga. Maka, reng bine’ ganeko eberri’ settong tandha pangeso.
”Neko’ gellang se argana ta’ sanape, kagabay jimat ngadhebbi cobana kerrong e dhalem seppe. Ban payakin dhalem atena, naleka gellang neko dika osap, aeng mata bula agili-nyapcap,” oca’ pongkasan dhari Halem sambi masang gellangnga ka pagellanganna babine’ ganeko. Pas akherra atengka’ kaangguy mole. Maske dhasarra cokop berra’ ka ate adina kembangnga mempe.
Halem aongga ka sampan. Talena sampanna pas ebuccal. Ma’ akaton badha sagara se lowap. Anyama aeng mata. Aeng mata se nyomber dhari sapasang matana babine’ se badha e dara’ ganeko, agili ka dhadhana Halem. Angen sajan santa’, omba’ sajan kerrep mokol bibirra palabbuwan. Are se mera kasomba pon saparo nyellem ka pangkengnga malem.
Ta’ esangka-sangka, parao se mowa’ Halem abali’ etambu ban eontal omba’, teppa’ e tengnga antarana Palabbuwan Kaliyanget ban Talango. Berruy dhari dhateng sakabbiyanna ara.
Reng bine’ se buru edina’agi ganeko acerreng, berka’ ban alonca’ ka gulungnga omba’ raja. Ka sepsabba angen santa’ sagara. Tape ta’ daddi se acabbura, marga etegger ban reng-oreng se badha e penggir Palabbuwan Talango. Reng bine’ ganeko agujeng, sambi aberruy-acerreng.
”Ka’ Haleeeem…tolongngagi oreng…!”
Pan-barampan sampan mokka’ tampar. Mangkada kaangguy nolong. Tape omba’ katon sajan raja, akaton pon mara gunong. Angen padhana se dhateng dhari mosem barat. Sampan se buru mangkada etambu omba’ raja ka dara’ pole. Sampan se etompa’ Halem, se kalebbu, gun ngomo’ konco’ lenggina. Halem akaton elang ecapo’ rajana omba’.
***
”Ka’ Halem, sanonto reng-oreng se nyabranga pon ta’ usa nompa’ sampan otaba tongkang pole. Nape pangaterrona rama ban dika pon kacepta. Galadhak se nyambung antarana Palabbuwan Talango ban Kaliyanget. Samoga dika gi’ kobasa agaris mesem e alamma dika sanonto,” oca’na se eerenge nyapcabba aeng mata.
Reng-bine’ ganeko badha e penggir Palabbuwan Talango. Ban lakar bendher, sanonto pon badha galadhak se nyambung antarana dhuwa’ palabbuwan ganeko. Ra-kera pon saropa Galadhak Suramadu garowa.
Tape kalaban nape galadhak ganeko bisa jaga? Reng bine’ ganeko sanonto pon daddi ponggaba. Ban kalaban sakabbiyanna usahana, reng bine’ ganeko kobasa majar pangaterro ramana ban kakasena.
Sampe’ sanonto, dila dika entar ka Palabbuwan Kaliyanget otaba Talango teppa’ tanggal 6 September, dika kabbi bakal nemmo reng-oreng e gadhinto malajar pan-sampanan se mowa’ kembang petto’ macemma. Kabarra kaangguy maenga’ caretana sapasang kakase se sampek agiba nyaman ka magarsare, kalaban kaceptana galadhak ganeko. (*)
Kutub/Tang Lebun, 2023
*)Santre PP Al-Ghufron, Battangan, Gappora. Kalowaran MTs–MA Nasy’atul Muta’allimin Gappora. Buku sanja’na abul-ombul Serrat Artate (Penerbit Kutub, 2021).
Editor : Hera Marylia Damayanti